ಬಾಹೂ ದ್ವೌ ಚ ಮೃಣಾಲಮಾಸ್ಯಕಮಲಂ ಲಾವಣ್ಯಲೀಲಾಜಲಂ
ಶ್ರೋಣೀ ತೀರ್ಥಶಿಲಾ ಚ ನೇತ್ರಸಫರೀ ಧಮ್ಮಿಲ್ಲಶೈವಾಲಕಮ್ ।
ಕಾಂತಾಯಾ: ಸ್ತನಚಕ್ರವಾಕಯುಗಲಂ ಕಂದರ್ಪಬಾಣಾನಲೈ
ರ್ಧಗ್ಧಾನಾಮವಗಾಹನಾಯ ವಿಧಿನಾ ರಮ್ಯಂ ಸರೋ ನಿರ್ಮಿತಮ್ ।।
ಕನ್ನಡ ಅನುವಾದ
' ಈ ಕಾಂತೆಯ ಬಾಹುಗಳೆರಡೂ ಕಮಲದಂಟುಗಳು! ಇವಳ ಮುಖವು ಕಮಲಪುಷ್ಪ! ಇವಳ ಲಾವಣ್ಯವು ಲೀಲಾಜಲ! ಇವಳ ನಿತಂಬಗಳು ಸರೋವರದ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳು! ಇವಳ ಕಂಗಳು ಸಫರೀ ಮೀನುಗಳು! ಇವಳ ಕೇಶರಾಶಿ, ಶೈವಾಲ! ಇವಳ ಸ್ತನಯುಗ್ಮವು ಚಕ್ರವಾಕ ಪಕ್ಷಿಜೋಡಿ! ಆಹಾ! ಕಂದರ್ಪನ ಬಾಣಗಳ ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ದಗ್ಧರಾದ ನವಯುವಕರು ಮೀಯಲು ವಿಧಿಯು ನಿರ್ಮಿಸಿರುವ ರಮ್ಯ ಸರೋವರ ಇವಳು!'
ಶೃಂಗಾರತಿಲಕವೆಂಬ ಸಂಸ್ಕೃತದ ಶೃಂಗಾರ ಪದ್ಯಗಳ ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಗುಚ್ಛ, ಕಾಳಿದಾಸನ ರಚನೆಯೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮತವಿಲ್ಲ. ಕೆಲವು ವಿದ್ವಾಂಸರು, ಇದು ಕಾಳಿದಾಸನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಬೇರಾರೋ ರಚಿಸಿರುವ ಕಾವ್ಯ ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ. ಅದು ಹೇಗೇ ಇದ್ದರೂ ಪದ್ಯಗಳು ಸೊಗಸಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಆಸ್ವಾದಿಸುವುದಕ್ಕೇನೂ ತೊಂದರೆಯಿಲ್ಲ.
ಇಲ್ಲಿ ಕವಿಯು ಹೆಣ್ಣನ್ನು ಒಂದು ಸುಂದರ, ರಮ್ಯ ಸರೋವರಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅವಳ ಬಾಹುಗಳೆರಡೂ ಕಮಲದ ದಂಟುಗಳಂತೆ ತೆಳ್ಳಗೆ ಕೋಮಲವಾಗಿವೆ! ಅವಳ ಮುಖ ಕಮಲದಂತೆ ಇದೆ! ಅವಳ ಲಾವಣ್ಯ ಅಥವಾ ಸೌಂದರ್ಯ ಲೀಲೆಯಿಂದ ಹರಿಯುವ ಜಲದಂತಿದೆ! ಅವಳ ನಿತಂಬಗಳು ಆ ಸರೋವರದ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳಂತೆ ದುಂಡಾಗಿ ನುಣ್ಣನೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿವೆ! ಅವಳ ಕಂಗಳು ಸಫರೀ ಮೀನುಗಳಂತೆ ಚಂಚಲವಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತಾ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತಿವೆ! ಅವಳ ಕೇಶರಾಶಿ, ಕೆರೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದಿರುವ ಹಸಿರು ಶೈವಾಲದಂತೆ ಸೊಂಪಾಗಿದೆ! ಅವಳ ಸ್ತನಯುಗ್ಮವು ಸದಾ ಜೊತೆಜೊತೆಯಾಗಿಯೇ ಈಜುವ ದುಂಡಾದ ಚಕ್ರವಾಕ ಪಕ್ಷಿಜೋಡಿಯಂತಿದೆ! ಹೀಗೆ ಅವಳ ಎಲ್ಲಾ ಅಂಗಾಂಗಗಳೂ ಸರೋವರದ ವಿವಿಧ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತವೆ! ಅವಳ ಅಗಾಂಗಗಳು ಸರೋವರದ ಅಂಶಗಳೇ ಆಗಿವೆ ಮತ್ತು ಅವಳೇ ಆ ರಮ್ಯ ಸರೋವರ ಎನ್ನುವ ಮೂಲಕ ಇಲ್ಲಿ ರೂಪಕಾಲಂಕಾರ ಇದೆ. ಇಂಥ ರಮ್ಯ ಸರೋವರವನ್ನು ವಿಧಿ ಅಥವಾ ಬ್ರಹ್ಮ ಏಕೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದ? ಕಂದರ್ಪ ಅಥವಾ ಮನ್ಮಥನ ಬಾಣಗಳ ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ದಗ್ಧರಾದ ನವಯುವಕರು ಈ ರಮ್ಯ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ಮಿಂದು, ಅಂದರೆ ಅವಳೊಡನೆ ರಮಿಸಿ, ಆ ಕಾಮಾಗ್ನಿಯನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಂಡು ತಂಪಾಗಲೆಂದು! ಇಲ್ಲಿ ಕಾಮಬಾಣಗಳ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಅಗ್ನಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿರುವುದೂ ಅದನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹೆಣ್ಣೆಂಬ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ಮೀಯುವ ಕಲ್ಪನೆಯೂ ಬಹಳ ಸೊಗಸಾಗಿದೆ! ಹೀಗೆ ಹೆಣ್ಣು, ವಿಧಿ ಅಥವಾ ಬ್ರಹ್ಮನು ಪುರುಷನಿಗಾಗಿ ನೀಡಿರುವ ಒಂದು ಅತ್ಯಂತ ಮನೋಹರವಾದ, ಅಪೂರ್ವ ಕಾಣಿಕೆ!
